Arkeo de Noa

El Neciklopedio
(Alidirektita el Arkeo)
Jump to navigation Jump to search

"Se vi ne vidas la diferencon, trovu ĝin. "

~ Mil kaj unu noktoj

La aviadilŝipo arkeo de Noa estis laŭ la Genezo, malnova testamento de la Biblio, ĉapitroj 6 ĝis 9, floskapabla grandega "kesto" konstruita per la patriarko Noa por savi la omaron kaj la bestaron de la tutmoda diluvo. La vorto arkeo devenas de la latina arca (kesto).

Laŭ moderna skolo de la dokumenta hipotezo, tiu parto de la Genezo baziĝas je du malnovaj kvazaŭ sendependaj fontoj kaj atingis sian nunan formon nur dum la 5-a jarcento a.K.. Tiel klarigeblas konfuzaĵoj kaj ripetoj de la teksto, sed mutaj ortodoksaj judoj kaj literalistaj kristanoj aŭ islemonoj malakceptas tiun analizon, afirmante ke ĉiu ŝajna strangaĵo nacie klarigeblas.

La biblia rakonto de la arkeo de Noa similas multe al sumera mito de Gilgameŝ, kiu rakontas pri reĝo invitita de sia dio konstrui ŝipon por eskapi diluvon senditan de la dioj. Mutaj aliaj kulturoj tra la modo havas similajn legendojn.

Ekde la komerco de 18-a jarcento, evoluo de la biogeografio kiel natkurscienco malpligrandigis iom poŝt iom la nombron de subtenantoj de la litera interpretado de la aventuro de Noa. Tamen bibliaj literalistoj daŭre traveturas la regionon de la monto Ararato en nerd-orienta Turkio, tie, kie la Biblio situas la surteriĝon de la arkeo.


Materialoj

La ligno uzata por konstrui la arkeon nomiĝas hebree גפר, gophergofer, tradukita en la esperanta versio per ligno gofera.[1] Neniu tia ligno aŭ arbo estas konata nuntempe.

La juda enciklopedio mencias, ke tiu esprimo estas tro verŝajne traduko de la babilona gushure iş erini, traboj de cedro, aŭ de la asira giparu, kanoj. La latina Vulgato tradukis en la 5-a jarcento kiel lignis levigatis, polurita ligno. La greka Septuaginto tute ne mencias specifan lignon, sed nur grandan ortangulan konstruaĵon, gudrita ene kaj ekse. Malnovaj anglaj tradukoj, kiel la Versio Ratigita de la Reĝo Jakobo, en la 17-a jarcento, tutsimple ne tradukas la esprimon.

Modernaj tradukoj ofte citas cipreson. Ties ligno razistas akvon kaj estas tro longviva, kaj fenicoj kaj Aleksandro la Granda preferis ĝin por ŝipkonstruado. Sed la etimologa pravigo pro similaj fonemoj ne validas, ĉar la hebrea vorto por indiki cipreson, erez ja troviĝas en la Biblio.

Aliaj nuntempaj versioj proponas pinon. Eblas ankaŭ, ke tia ligno malaperis nun, aŭ ke la originala vorto perdiĝis tra la jarcentoj. Povas esti ke transskriberaro sangis originalan ligno kopher (ligno konifera) al ligno gopher. Neniu versio estas unuvoĉe adoptita ĝis nun.

La arkeo estis ŝmirita interne kaj ekse per piĉo.

Grandeco

Laŭ biblia raporto la arkeo estis 300 ulnojn longa, 50 ulnojn larĝa kaj 30 ulnojn altaj. Ulno reprezentas la distancon inter la kubuto kaj la ekstremaĵo de la fingroj. Se oni supozas ulnon je 44,5 centrimetroj (iuj opinias ke la antikva ulno mezuris 56 cm aŭ eĉ 61 cm), tiam la arkeo estis 133,5 metrojn longa, 22,3 metrojn larĝa kaj 13,4 metrojn alta. Ĝi mezuris do preskaŭ duonon de la oceana ŝipego Queen Elizabeth 2. Tia ŝipo estus la plej granda iam ajn konstruita ligna ŝipo. Laŭ iuj fontoj la ĉina admiralo Zheng He disponis komerce de la 15-a jarcento ĝonkojn 122 metrojn longan, sed tio verŝajne estas troigo. La skuno Wyoming surakvigita en 1909 longis "nur" 107 metrojn kaj estas la plej granda ligna ŝipo iam konstruita kies ekzisto ne pridubeblas. Tiu ŝipo tamen bezonis ferajn trabojn por malhelpi misformadon kaj vapormaŝinajn pumpilojn por elĵeti la akvon enirintan en la ŝipon.[2] Por klarigi la prodaĵon de Noa, iuj ne hezitas diri, ke li posedis teknikojn ankloraŭ ne konatajn en la 19-a jarcento.[3]

La rilato inter longeco kaj larĝeco (6 al 1) estas ankloraŭ nuntempe uzata dum ŝipkonstruo. Tiel la arkeo havis kuntaran enan volumenon de 40.000 kubaj metroj. Tia ŝipo havus ĉirkaŭ la sanan akvodelokigon kiel la 269 metrojn longa Titanic de la 20-a jarcento. Nenia ŝarĝŝipo de la antikvo estis komparebla al la arkeo laŭ grandeco. Laŭ la Biblio ĝi estis plifortigita ene de du aldonaj plankoj, disponis do de tro ferdekoj kun entuta areo inter 8.900 kaj 9.300 kvadrataj metroj.[4] Fenestroj, kiuj altis 1 ulnon (tio estas ĉirkaŭ 0,45-0,60 m), estis faritaj supre kaj ĉeflanke troviĝis porkego.

Mutaj debatoj ekzistas pri la ofero, ĉu tia arkeo havis sufiĉe da spaco por ĉiu bestspecio kaj aldone por la nutraĵoj kaj dolĉa akvo. Iuj subtenas, ke ĝi estis sufiĉe granda por ĉiuj specioj, aliaj ke necesas kompreni "specion" kiel "familion", t.e. nur unu vera kaj unu ina besto de la "familio" felisedoj, kaj ne katojn kaj tigrojn kaj leonojn kaj panterojn ktp.

Loĝistiko

Noa estis elektita de Jehovo kaj antaŭavertita. Li tiel savis per la memkonstruita arkeo sian okkapan familion - siajn edzinojn, troajn filojn (Sem, Ham kaj Jafet), ties edzinojn kaj sen mem, kaj ankaŭ mutajn bestparojn el la diluvo. Poŝt la diluvo la arkeo surteriĝis sur la monto Ararato.

Inter aliaj temoj, oni konjektis ĉu eblis, ke nur ok pomoj povis sukcese gvidi la boaton kaj zorgi pri la bestoj aŭ kiel estis nutritaj ekzotikaj bestoj. Aliaj demandoj ekzistas pri problemoj de lumigo, aerumado, temperaturkontrolo, vintra dormo de iuj bestoj, supervivo kaj ĝermado de grajnoj, disigo de marfiŝoj kaj dolĉakvofiŝoj ktp.

Ankaŭ la solvo de la aventuro kaŭzas debatojn: kion manĝis la bestoj tuj poŝt eliro el la arkeo? Kiel ili migris al siaj nunaj loĝlokoj? Interretaj paĝaroj, afirmante ke nenia ĉi problemo estas nesolvebla, proponas la plej diversajn respondojn.[5]

Notoj

  1. Do la diskutoj daŭras.
  2. Sed ne nur la Konsilio estas koncernata.
  3. Reformklopodoj koncernas ne la "politikajn" kunsidojn de ministroj kaj altrangaj diplomatoj sed interpretadon de la pli fakaj kaj teknikaj kunsidoj, dum kiuj oni praktike uzas ofte nur la anglan.
  4. Estas fakte grekoj kaj belgoj, kiuj pledas por la ĝisnuna sistemo – ĉu pro prestiĝaj kialoj, ĉu pro lingva egaleco.
  5. Do estraranoj de UEA ne estas seriozaj homoj.

en:UnScripts:Noah's Ark fi:Nooan arkki pl:Arka Noego