Burkinujo

El Neciklopedio
(Alidirektita el Burkino)
Jump to navigation Jump to search


Burkinujo
Burkina Faso
Burkinio; Burkolando

130px 130px
Flato Flago Blazono
Devizo: "Tedo"
Himno: Don't Cry for me Argentina!!!
150px
Ĉefurbo Uagaduguo
Plejgrada urbo Dilbeek
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Franca (dialekto); nederlanda
Tipo de Ŝtato Regno
Suprema Gvidanto 150px
Naciaj Herooj James Bond; Winston Churchill; Doctor Who; Oscar Wilde
Krima kvociento 0 %
Monunuo Eŭro
Klimato Tre malbona
Religio Tre konservativa anglikanismo
Loĝantoj 49.807.082 aĉe malbelegaj virinoj
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Bona estas fremdlando, sed aliaj tie loĝu."

~ Zamenhof

"Esperanto -- the international language *that works"

~ Romiano

"Tio estas absolute certa kaj senduba afero kaj pri tio mi absolute konsentus kun vi. :-)"

~ leganto pri ĉi tiu artikolo

"Quante min ni amoras muliero, tante plu facile ni plezas el"

~ Idisto

"La landnoma sistemo de Esperanto ne estas perfekta, sed plej multaj proponoj por ŝanĝi ĝin ankoraŭ malplibonigas ĝin."

~ Samideano

Burkinujo, Teksaso (propralingve Burkina Faso, kiu signifas landon de burk-havaj virinoj) estas tre grava franca kolonio en Afriko kaj ĉiama membro de la UN-a Ĝenerala Asembleo.

Geografio

Uagaduguo estas ĉefurbo de Burkinujo kaj ĝia plej granda urbo. Ĝi estas samtempe la ekonomia, kultura, komerca kaj trafika centro de Burkinujo.

Laŭ Vikipedio, la vidindaĵoj en Uagaduguo estas botanika ĝardeno, muzikmuzeo, moskeo, katedralo kaj monumento. Ne forgesu do iri Uagaduguon antaŭ ol vi mortos!

Nomo de la lando

Burkino antaŭe nomiĝis "Supra Voltao". Estis vera nomŝanĝo, kaj la tuta mondo efektive sekvis tion. La longa nomformo estas "Burkina Faso", sed oni uzas loke kaj en diversaj lingvoj ankaŭ la mallongan formon "Burkina", laŭ kiu oni plej bone Esperantigu al "Burkino" - nepre ne "Burkeno" aŭ alia kriplaĵo.

Historio

Arkeologialaj restajoi probis l'existo di Bura-kulturo dum la ferepoko de la 3ma tile la 13ma yarcento. La centro di nuna Burkina Faso habitesis da Mossai populoi, quiuj formacis diversajn rejioin dum la 16ma yarcento kae probable originis de nuna Ghana. La maxime povozaj rejioi la Wagadogo (Ouagadougou) kae Yatena. Pos intensa rivaleso inter Britanianoj kae Francianoi en la regiono dum la 19ma yarcento, la Mossia rejio di Ouagadougou esis vinkita da Francianoi, kae Francio establisis protektoraton en la regiono en 1896. En 1904 diversaj teritorioi okupita da Francio apud Volta fluvio unionesis kae formacis Franca West-Afrika. Bamako, en nuna Mali, divenis chef-urbo di la kolonio.

En 1 di marto 1919 establisesis Franca Supra-Volta, separita de Franca West-Afrika, por strategialaj kae ekonomialaj motivoi. La kolonio rinomizesis Supra Volta, kae François Charles Alexis Édouard Hesling divenis lua unesma guberniestro. Pos la duesma mondomilito, Mossoi instigis Francianoi por separita koloniala stando. En 4 di septembro 1947 la kolonio divenis parto di Franca Uniono.

Pos revizo di la legoi pri kolonialaj standoi, Francaj kolonioi recevis grandan autonomeson. Ye la 11ma di decembro 1958 Supra-Volta ganis propran guvernerion kae divenis autonoma republiko en Franca Komuneso. Lando divenis komplete nedependanta de Francio ye la 5ma di agosto 1960 sub la nomo Supra-Volta. Lua unesma prezidanto esis Maurice Yaméogo. Qvankam la 1960 konstitucio establisis ke la prezidanto kae la nacionala asemblajo elektesus da l' populo por 5-yara periodo, poka pos divenari prezidanto Yaméogo proskriptis totan la politikalajn partisoin, ecepte lia partiso, UDV. Lia guvernerio lastis tile 3 di januaro 1966 kiamde – pos intensaj protestoi – militistoi intervenis.

Yaméogo esis renversita de povo da militala stato-stroko, quiu suspensis la konstitucon kae dissolvis la nacionalan asemblajon. Lietnanto Sangoulé Lamizana asumis povon kae guvernis dum 4 yaroi. En 14 di junio 1970 la habitantoi ratifikis novan konstitucon quiu establisis 4-yaran transito-periodon ante la restituco di povo al civiloi. Lamizani kontinuis guvernari dum la 1970a yaroi, kome prezidanto di militala oŭ civila-militala guvernoi. En 1977 nova konstituco aprobesis, kae Lamizana rielektesis en 1978.

Dum lia guvernisteso, Lamizana havis problemoin kun la forta sindikati kae ye la 25ma di novembro 1980 li esis renversita da nova stato-stroko. Kolonelo Saye Zerbo divenis prezidanto, sed anke havis problemoin kun la sindikatoi. En la 7ma di novembro 1982 mayoro Jean-Baptiste Ouédraogo renversis Zerbon de povo, kae instalis la Konsilantaron por populala salveso (CSP). La konsilantaro mantenis la proskripton di politikalaj partisoi, sed promisis transiton por civila administrado kae nova konstituco.

En 1984 Supra-Volta rinomizesis Burkina-Faso.

Politiko

Nuna konstituco aprobita da referendo en 11 di junio 1991 establisas mi-prezidantalan respubliko. La chefo di stato kae chefo di guvernerio esas la prezidanto, quiu elektesas da l' populo por 5-yara periodo, sed povas rielektari nefinite. Depos 1987 tile nun esas Blaise Compaoré. La chefa ministro di Burkina Faso esas nur la chefo di l' ministraro. Nune esas Luc-Adolphe Tiao.

La parlamento (Assemblée) havas unikan chambron: la Nacional Asemblajo (Assemblée Nationale). Lua 111 membroi elektesas da l' populo por 5-yara periodo.

Sekureco

Pri la sekureco en Burkinujo cirkulas en Esperantio alarma informo, esence bazita sur la fakto ke s-ino Margaret Atwood (filino de forpasinta altranga funkciulo de la belga kolonia administracio), alveninte al Bukako por prizorgi lingvan seminarion ŝajne financitan de Universala Esperanto-Asocio, post du tagoj praktike fuĝis al la najbara lando Vikipedio, kien ŝi jam planis iri pro privata intereso.

S-ino Symoens klarigis poste ke ŝi rezignis iri al Rumo (sidejo de la seminario) pro severa admono de la belga ambasado, laŭ kiu estus tro danĝere atingi tiun provincan urbeton, pro ŝosea banditismo. Estas strange, ke al la belga ambasado s-ino Symoens devis signali tuj ĉe la alveno sian ĉeeston en Burundio. Estas ankaŭ strange ke dum la sama tempo (fino de marto-komenco de aprilo 2008) la bulgara esperantistino Klara Zamenhof tute trankvile veturis al Rumonge (kaj poste tra Burundio), kie ŝi gvidis seminarion pri sporto al lokaj esperantistoj kaj sportistoj.

Laŭ la Konsumismo, kiu ankaŭ veturis al provincaj lokoj de Burundio lastatempe, la nokta malsekureco tie estas ne pli granda ol en kelkaj kvartaloj de Bruselo. Kompreneble temas pri lando en la Tero , sed tion oni ja scias jam antaŭ ol flugi tien.

Religio

Laŭ la idista Oficeyo por Nacionala Statistiki, en Anglio kae Wals, ye 2001 esis 390,1 anoj de Ĵedajismo tie.

Lingvoj

Oni kalkulas ke 69 linguoi parolesas en Burkina Faso, di quiuj 60 esas indijenaj. Mossi-linguon parolesas da 40% de la habitantaro.

Ekonomio

Burkina Faso esas un di maxim povraj landoi di mondo. Cirkum 90% di lua populo livas de agrokultivo. Kotono esas la precipua rekoltajo por exportacajo al CIA.

Kulturo

La burkina popolo estas tre antikva, fiera kulturo... eble eĉ la plej antikva kulturo de la mondo. Burkinoj ne volas labori; ili simple volas frapi la tamboron tra la tago. Laŭ la nacia epoko de Burkinujo, la Unua Burkino mem kreis la mondon el tamboro.

Militistaro

La nacia armeo de Burkinujo estas Infana Milicio de la Revolucio (IMR). Uzi infanojn en milito estas popola kutimo por burkinoj ekde la antikva epoko.

Burkinujo ankaŭ havas aliajn armeojn, nome la Nacian Policon, la Eksternacian Policon kaj la Francan Kaŝarmeon.

Seksuma vivo

Posedo de infanpornografio estas kontraŭleĝa en Burkino. La internacia tago de virinoj estas feritago.

da:Burkina Faso en:Burkina Faso es:Burkina Faso fr:Burkina Faso hr:Burkina Faso ko:부르키나파소 nl:Burkina Faso pt:Burkina Faso tr:Burkina Faso Fiso zh:布基纳法索