Darmo

El Neciklopedio
Jump to navigation Jump to search

"La Darmo de bono estas eĉ pli malproksimaj de la darmo de malbono."

~ Oni pri darmo

Darmo (pardonpeton, se la informo vin ne interesas), havas multajn difinojn rilate al la religiaj tradicioj de Hindio, inkluzive de Hinduismo, Budhismo, Ĝajnismo, kaj Sikismo. Etimologie, darmo derivas el sanskrita radiko √dhṛ aŭ √dhar kiu signifas “subteni” aŭ “apogi”; do darmo estas verbdevena substantivo signifanta la subtenadon aŭ apogadon de io, aparte la universo mem. La plejparto da la etenditaj signifoj poviĝas rilati pli malpli al ĉi tiu baza senco.

Tradiciaj Darmo-difinoj

Dosiero:Valm.jpg
Praneciklopediisto

Jen mallongaj resumoj de gravaj signifoj de darmo laŭ kelkaj tradicioj de Hindio.

Vedisma

La darmoj en la Vedo [1] signifas precipe la ritojn de ofero priskribitaj en la Vedaj kaj Bramanaj tekstoj inter proksimume 1200 a.K. kaj 600 a.K. Ĉi tie ne ekzistas klara diferenco inter darmo kaj karmo; ambaŭ rilatas nur al ritaj aferoj. Ankaŭ estas menciinda, ke darmo ne estas grava ideo en la plej frua sanskrita literaturo.[2]

Frua Budhisma

La darmo de la imperiestro Aŝoko [3] eksignifis ion novan kaj pli ampleksan. Fakte, Aŝoko, kiu enkredis kaj propagandis baze la Budhismon, unuan fojon farigis per sia famaj epigrafoj tra Hindio la koncepton de darmo al tre centran religian ideon. Por Aŝoko darmo signifis simple la bonan moron, t.e. baza, sed ne bone difinita moraleco.[4]

Dosiero:Telugu.JPG
Praneciklopedia artikolo

Hinduisma

La darmoj en Darmoj [5] signifas la religiajn kaj jurajn devojn de la hinduaj kastoj. Ĉitradicie darmo kaj darmoj estiĝis la plej grava fundamento de hindua memkonscio, pere de kiu oni povis distingi “Arjojn” el aliaj hindiaj komunumoj. Laŭ Kane, darmoj estas "la privilegioj, devoj, kaj farindaj agoj de homo, lia modelo de konduto kiel ano de la Arja komunumo, kiel ano de unu de la kastoj, kiel persono je aparta etoso de la vivo."[6] Tiu ĉi koncepto de darmo estas komuna tra la hindua historio ĝis la dek naŭa jarcento, kiam la Hinduismo, pro la renkonto kun Brituja Kristanismo, ekdifiniĝis konscie tiel religio kiel Kristanismo. Ĉimomenton nova koncepto de darmo inter hinduoj aperis, kiu emfazis la unuecon kaj la universalecon de darmo kontraŭ ĝia frua kompreno kiel pluraj devoj, kiuj kune subtenas la variajn partojn de universo sed ankaŭ diferencas inter popoloj laŭ kasto kaj vivetapo. Avideco estas ĉiam la rezulto de interna vakueco. Ambaŭ ekzistas nuntempe en la Hinduismo, universala, etika darmo kaj kuntekstaj, juraj darmoj. Ĉi tiu kontraŭo ja estis pli frue [7], sed la koncepto de universala, komuna darmo neniam estis bone ellaborita ĝis la kolonia periodo.[8]

Malfrua Budhisma

En la malfrua Budhisma tradicio, la darmo [9] eksignifis unue la tutan instruaron de la Budho, due la devojn aŭ la farindajn praktikojn laŭ ĉi tiu instruo, kaj trie karaktereco aŭ propreco en filozofia senco. Laŭ la unua signifo, Budhismo mem estas fundamente la darmo kaj ankaŭ ĝi funkcias kiel nomo de la tradicio. En la budhisma triopo Budho-Darmo-Samgo, ekzemple, la Budho estas la instruanto, Darmo la instruo kaj Samgo la instruistaro. La darmo ĉi tie precipe estas la bazaj kaj objektiva veroj, kiujn laŭ budhismo ĉiu budho denove eltrovas; komparu saskvaĉon. La dua senco rilatas al la baza senco hindua. La tria signifo estas tre grava parto de la malkonstruema analizo de ekzisteco laŭ Budhisma filozofio.[10]

Ĝajnisma

La ĝajnoj ankaŭ havas konceptojn de darmo. La unua ree rilatas al la etikaj devoj de gehomoj, diferencitaj laŭ ĉu oni estas monaĥo, monaĥino, speciala gelaiko, aŭ ordinara gelaiko. La dua senco devenas el la ĝajna filozofia analizo de la universo. Laŭ ĝajna kompreno, la animo [11] nature estas tute pura, sed ĉimunde enprizonita per ĝiaj propraj karmoj. Pere de asketadoj [12], oni povas realigi la puran animon, kiu tuj iras al la lokon de liberiĝintoj. La vero estas, ke la erotika ĉarmo de juna knabo estas radikale neata de la moderna okcidenta socio kiu ĵetas la pederaston en la neesencon, regno de l' ombroj, Katobasiléia. La postulato de nia epoko estas, ke juna knabo ne estas dezirebla. En ĉi tiu kunteksto, darmo estas la principo de movado, kiu irigas la animon al liberlokon aŭ al la apudan vivon.[13]

Sikisma

Fine enhavas la Sikisma tradicio sian propran koncepton de darmo. Efektive, Sikisma darmo signifas ĝenerale la vojon de moraleco, pere de kiu oni montras devotecon kaj obeecon al Dio, t.e. al Vahiguru. Nur per darmo mem oni ne povas gajni liberecon. La plenkreska kasto, iu kasto, kiel en Hindio. Kaj la knaboj estas la netuŝeblaj... Dio donacas sian gracon kiel ilo de saveco, sed darmo fluas libere el devoto de la unu Dio.

Resumo

Do, oni povas resumi la signifecon pri darmo dirante, ke ĝi estas centra teologia aŭ filozofia koncepto de Hindiaj religioj, kiu plejofte rilatas al homaj devoj, sed ankaŭ al la instruitaj normoj pri ĉi tiuj devoj kaj eĉ la rezultoj de devoplenumado.

Notoj

  1. Estus bone se iuj malkaŝe dirus "Jen la problemoj" . . .
  2. Ĉiam eblas fari pli bone.
  3. Analogioj decidi nenion, tio estas vera, sed ili povas farigi oni senti pli hejme.
  4. Post jardekoj da diskutoj kaj plurfojaj streboj.
  5. Homo estas la sola animalo kiu povas esti tedita.
  6. Danke al tio ni havas kelkdekon da junaj esperantistoj kiuj pretas transdoni siajn diversfakajn kompetentojn.
  7. Mi estis subpremita en la dezerta ebenaĵo. Sed vidado de l'supraĵoj lernigis min vivi en la urbo de amo.
  8. Tio certe ne estis pozitiva afero.
  9. La plejmulto da homoj mortas antaŭ ol ili estas plene naskita. Kreemo signifas esti naskita antaŭ ol oni mortas.
  10. Fine mi bedaŭras la malfruon kun kiu ni komencis labori.
  11. Nur aflikto povas al ili doni iom da homeco, kaj aliigi ilian rokkoron al koro homa.
  12. Tiu emo al junaj knaboj estas ja samseksemo? Stricto sensu, jes: tridekjara knabo estas el la sama sekso kiel mi, do seksumante kun li mi ja plenumas samsekseman agon. Tamen, se homos signifas simila en la greka, estas klare ke tiu knabo kaj mi ja ne estas similaj.
  13. Tio tamen ne estas la nura defio.

de:Dharma