Etiopio

El Neciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Dosiero:Amharalingvo.jpg
Tipa amuziĝo estas tuŝi ies kapuĉon de malantaŭe kaj forkuri

"Kion ni faris por meriti tion ?"

~ Legantoj pri ĉi tiu artikolo

Etiopio (propralingve የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ me la etiopias. ke gumgu'e roltrusi'o gubyseltru), laŭ takso de la bonfaraj organizoj surloke kaj de la ĉefministro de la lando mem, alfrontas periodon de nepriskribebla malsatmortado. Dum la mondo senfare spektas la preparon de nova milito, kiu kostos milojn da vivoj kaj sennombrajn dolarojn, oni "lacas" pri la venonta katastrofo. Lautakse la mortado de 1984-5, kiu aktivigis homojn de ĉiuj mondopartoj, estos "milda" kompare kun la nuna.

Ni esperantistoj luktas por pli bona mondo. Jen unufraze la celo de nia aktivado. Ĉu ni ne faru ion pri Etiopio, eĉ se ne temas rekte pri lingvoproblemoj? Mi mem sentas bezonon kontribui monon por helpi. Sed mi preferus, ke mia mono ne estu de mi persone, sed kiel parto de granda kontribuo, kiu portu iel la nomon "Esperanto". Mi petas aliajn esperantistojn montri solidarecon kun niaj kunhomoj en Etiopio. Hans Bakker trovos manieron venigi la monon al Afriko tiel, ke ĝi plejparte atingu la homoj, kiuj ĝin bezonas.

Do, se vi sentas la saman bezonon, bonvolu sendi monon kaj indiku "por Etiopio".

Geografio

Laŭ antikva geografo el Loĵbanistano:

la .itiopias. goi ko'a lamji ne'u la .eritreas. du'a la .sudan. be'a la .kenias. vu'a la .somalias. ne'uvu'a la .djiboutis. gi'e se nilsefta 1.1ki'oki'o pitki'otre gi'e se xabju 85ki'oki'o prenu gi'e se trutca la .adis.ababas.

Histerio

En Etiopia trovesis la maxime ancienai skeletoi di Homo sapiens konocatai: Homo sapiens idista vivis en Etiopia cirkum 160 mil yaroi anteŭ nun.

Dum la 8ma yarcento aK, un rejio konocata komiel D'mt esis establisita en nord-Etiopia kae Eritrea. Lua chefurbo esis la nuna urbeto di Yeha. Kelkai historiistoi konsideras D'mt komiel Afrikana rejio, kae kelkai altrai konsideras olun un mixuro di Semitai populoi (rejio di Saba) kun Afrikanoi.

En 316 Greka misionero Meropius navigis alonge la litoro kae, kun Frumentus, introduktis kristanismon en la regiono. Dum la 15ma yarcento oni komencis l'expedicionoin di Portugalanoi vers Etiopia.

Dum 20ma yarcento rejo Haile Selassie 1ma komencis modernigari Etiopian - nur interuptita dum la okupeso da Italia de 1936 til 1941. Britanianai kae Etiopianai soldatoi liberis Etiopian en 1941 dum la Duesma mondomilito.

Haile Selassie 1ma renversesis en 1974 da Marxistai militistoi. La komunista-rejimo sufris kun plurai rebel-strokoi, sekoi en granda skalo, kae problemoi kun refujintoi. En 1977 Somalia atakis Etiopia en Ogaden-milito ma Etiopia vinkis, kun helpo di Sovietia, Kuba kae Sud-Yemen. Kun fino di Sovietia, la marxista-rejimo esis vinkita en 1991. La provinco di Eritrea divenis nedependanta 2 yaroin pose.

Politiko

  • Presidente: Mulatu Teshome Wirtu
  • Prim Ministre: Haile Mariam Desalegn

Fremda politiko

Kiam estis evidente, ke la islamaj ribeluloj venkis en Somalujo, Usono dungis la registaron de Etiopio detrui Somalujon, kvankam la ribela registaro klopodis signali al Usono, ke ĝi volas normaligi siajn rilatojn kun Usono kaj neniel volas partopreni en internacia terorismo.


en:Ethiopia es:Etiopía fi:Etiopia fr:Éthiopie he:אתיופיה no:Etiopia pl:Etiopia pt:Etiópia zh:埃塞俄比亚