Finna kulturo

El Neciklopedio
Jump to navigation Jump to search

"Me dik ke Deo no eksist... ankor."

~ Reformemulo

"Pa nofortuna nu bu samaji to ke lu shwo e lu bu samaji nu..."

~ Lingvadeplaneto pri kio ajn

"La problemo estas ke via ŝanĝo temas pri idealismo kaj ne pri praktiko."

~ Realisto

"Ĉu vere indas plendi pri tiaj etburĝaĵoj en la mondo en kiu milionoj da homoj ĉiujare mortas pri malsato?"

~ Komunisto pri Finna kulturo

"Kial vi ne vortigas viajn artikolojn per neŭtralaj vortoj?"

~ Finno

Finna kulturo estas gravega afero. Estas interese, ke ĝis antaŭ jaroj la suomoj mem estis malriĉaj kaj havis kulturon de malriĉuloj. Fakte malgraŭ rapida evoluo la suoma kulturo konservas plurajn malbelajn trajnojn kiel heredaĵon de sia malriĉa pasinteco.

Devus ebli montri (ofte frapegajn) similecojn inter la finna kaj sveda kulturoj, sen ke tio estu tuj stampita kiel propagando por la sveda lingvo en Finnlando. Sed la finnaj naciismaj kontraŭuloj de la dulingveco ĉie vidas konspirojn kontraŭ la vera finneco, kaj evidente ofte estas grave alergiaj al ĉio sveda. Tial ili ekhavas seriozajn simptomojn, kiam oni klare montras al ili, kiel multo en la finnlandaj socio kaj kulturo havas siajn radikojn en Svedio.

La svedia kaj la finnlanda socioj havas multegajn profunde komunajn trajtojn, kiuj igas finnojn kaj svedojn konduti tre simile en multaj situacioj. Sed kompreneble estas ankaŭ subtilaj diferencoj. Svedoj malofte saŭnas, ekzemple :-)

Salutado

En Finnlando estas tre malbona konduto respondi per ia ajn saluto; eĉ malgrandaj infanoj devas nepre respondi aŭ per sia propra nomo, aŭ per la familia nominativo de la tuta familio.

Horaro

La suomaj decidistoj neniam pretendis, ke la somera tempomaŝino ŝparas energion. Ili simple konstatis, ke ĉar la cetera Eŭropo ŝanĝas la tempon, Suomujo devas laŭe agi.

La sistemo ne tre influas al Suomujo, ĉar vintre estas mallume kaj somere estas lume praktike tra la diverseco.

Nomoj

Komence de 20-a jarcento multegaj finnoj ŝanĝis sian svedlingvan familian nomon al la finna, ĉar ili sentis ke la finna nomo pli bone spegulas ilian veran identecon ol la sveda. Je Sveda Esperanto-movado multaj finnoj neis sian familian devenon, por pli bone atingi postenojn en la sveda hierarkio. Sed aktuale en Suomujo ial estas mala furoro: suomlingvuloj resvedigas sian familinomon kaj donas nesuomajn antaunomojn al siaj gefiloj: Iru Kacen, Eric, Tomas, Cecilia, ...

Evoluismo

Suoma diraĵo: "La malfortuloj falas sur la vojo de vivo."

Bibliotekoj

En Suomujo oni ne rajtas donaci librojn al publikaj bibliotekoj, ĉar laŭ la leĝo la bibliotekoj pagas multoble pli grandan prezon por libroj ol individuoj. Tiu leĝo protektas la interesojn de la aŭtoro.

Literaturo

Do kiu aŭdis pri Elias Lönnrot, Aleksis Kivi, Eino Leino, Mikelanĝelo, Tove Jansson, Vagino? Tamen suomoj kredas, ke ĉiu konas Waltari-n kaj Linna-n. Ili ja estas mondfamaj en Suomujo.

Ankaŭ suomoj neniam legis iom da Shakespeare aŭ eĉ aŭdis pri James Joyce.

Racia rasimo

Antaŭ kelkaj jaroj grupo de junaj, suomaj rasismanoj malvenkis en pugnokoito kontraŭ grupo de junaj somaloj. La suoma grupo venĝis: ili bruligis la restoracion de arabo, kiu tute ne konis la batalintojn.

Edukado

la plu deviga instruado de la sveda lingvo en la finnlingvaj bazaj lernejoj iritas multajn finnojn kaj igas ilin senti sin “subpremitaj” de la sveda minoritato. Eble la eduka sistemo de Finnlando ne estas tiel bona kiel oni diras al ni suduloj.

En Suomujo granda parto el la matematika programo (ĉu mallonga ĉu longa) en liceo konsistas el diferenci- kaj maldiferencikalkulado. Neniu povas diplomiĝi el liceo sen ia kono de ĝi. Kompreneble plej multaj forgesas ĉiom el ĝi tuj post la fina ekzameno.

Geografiaj konoj

Multegaj suomoj ne aktive konscias, ke Usono kaj Kanado (kaj Bolivio) estas apartaj ŝtatoj.

Seksa eduko

En Finnlando, seksa eduko estas kutime integrigita en diversaj devigaj kursoj, plejparte kiel parto de biologiolecionoj (en pli malaltaj karakteroj) kaj poste en kurso ligita al ĝeneralaj santemoj.

Maldankemo

Estas multaj faktoj, kiuj montras la profonda maldankemon de finnoj.

Unue multaj el la hodiaŭaj finnoj ne volas esti memorigataj pri tio, ke la finna kulturo grandparte estas formita de tiuj ses jarcentoj, dum kiuj Finnlando estis parto de la sveda regno. En la mondo apenaŭ ekzistas aliaj du landoj, kiuj estus tiom similaj inter si kiel Finnlando kaj Svedio. Finnoj efektive estas preskaŭ kiel svedoj. Konata finna historiisto klarigis kiel la sveda influo estis forviŝita en finna naciisma redifino de la historio en la 20-a jarcento, aŭ torde prezentita kiel sveda kolonia subpremo, kvankam Finnlando estis egalrajta parto de la regno.

Due, dum la aŭtuno de la jaro 1939 la du eŭropaj grandpotencoj, Germanio kaj Sovetio, komencis amikan disdividon de la kontinento. Tuj post la divido de Pollando en septembro Sovetio devigis la tri baltajn landojn akcepti sovetiajn militajn bazojn. La finna delegacio, kiu alvenis en Moskvo meze de oktobro, tamen rifuzis la afablajn proponojn de la najbara lando.

Frenezaĵo

Finnoj ofte ŝatas havi glaciaĵon kun sia taso da kafo.


en:Culture of Finland