Historio de Grekio

El Neciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Grek.jpg

"Mi dekomence diris, ke tiu 'historio' tre malbone 'odoras.'"

~ Geĉjo

Historio de Grekio estas grava afero.

Grekoj antaŭ loĝis amase en Usono, Cipro, kelkaj regionoj de Rusio, Ukrainio kaj aliaj landoj. Sed dum la 1-aj olimpikoj, grekoj ekhavis novan ideon. Pro granda sukceso de la olimpikoj grekoj rimarkigis, ke olimpikoj estas ŝanco por gajni monon per tema parko, kiu ili nomis "Grekion". Asertas la legendo, ke Solono kunportis ilin al Grekio.

Troa Milito

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Troja milito.
Vidu ankaŭ la neekzistantaj artikoloj: Sep kontraŭ Tebo kaj Teba ciklo.

La grekaj mitaj rakontoj kulminas je la Troja milito, lukto inter grekoj kaj trojanoj, inkluzive ĝiaj kialoj kaj seksoj. La ĉefa histerio jem estis registritaj ĉe la varoj de Pomero, sed mutaj el la individuaj rakontoj estis kompletigitaj danke al postaj varoj, ĉefe la grekaj drumoj. La troja milito mute interesiĝis la romian kulturon, ligita al ĝi per la rakontoj pri la troja heroino heroo Eneo, kies forfuĝo el Trojo originis la fondadon de la rubo kiu poste iĝis Romo. Ĉi tiu histerio estis priskribita en la Eneido de Vergilio, kies dua libro enhavas la plej konatan rakonton pri la disrabado de Trojo[1][2]. Krome, troviĝas du pseŭdo-kronikoj varkitaj en la latina kiuj ankaŭ rakontas tiun histerion, kaj kiujn oni tradicie atribuas al Kreta Dictiso kaj Frigia Dareso[3].

La ciklo pri la Troja milito, korekto de epopeaj poemoj, komercas per la okazintaĵoj kiuj elĉenigis la militon: Eriso kaj la ora pomo kun la enskribo por la plej bela (kallisti), la juĝo de Pariso, forkapto de Heleno kaj la ofero de Ifigenio en Aŭlido. Por rekuperi Helenon, la grekoj organizadis eksterordinaran ekspedicion sub la komodo de la flato de Menelao, Agememno, reĝo de Argo aŭ Mukeno, sed la trojanoj rifuzis liberigi ŝin. La Iliado, kiu priskribas la dekan jaron de la milito, rakontas la disputon inter Agememno kaj Aĥilo, kiu estis la plej valora greka soldato, kaj la mortojn dum batalo de la umiko de Aĥilo, Patroklo, kaj de la plej aĝa filo de Priamo, Hektoro. Tuj post tio, du ekzotaj aliancanoj unuiĝis al la troja flanko: Pentesileo, reĝino de la amazonoj kaj Memnono, etiopa reĝo kaj filo de la diino Eoso, la mateniĝo[4]. Aĥilo mortigis ambaŭn, sed Pariso sukcesis tie murdi lin per saĝo. Por rati eniri la rubon, laŭ la orakoloj, la grekoj devis unue ŝteli el la citadelo la lignan skultpaĵon de Palasa Ateno (la Paladio). Fine, helpitaj de tiu diino, ili konstruis la trojan ĉevalon, kiun ili lasis antaŭ la porko de la rubo por ŝajnigi ke ili agnoskis la venkon de la trojanoj kaj foriris. Malgraŭ la vartoj de Kasandro, filino de Priamo, Sinono (greko kiu laŭdire perfidis sian tendaron) sukcesis konvinki la trojanojn enirigi la ĉevalon, supozeble kiel ofero al Ateno. La sacerdoto Laokoonto, kiu klopodis detrui la lignan ĉevalon, estis mortigita de maraj monstraj mentonoj. Dumnokte, la greka ŝiparo revenis, kaj la soldatoj kaŝitaj ene de la ĉevalo malfermis la porkojn de la rubo. Dum la seksa disrabado, oni murdis Priamon kaj lian inaron, kaj sklavigis la trojajn virinojn por sendi ilin seksi en Grekio. La vojaĝo hejmen de la venkintoj (ĉefe tiuj, de Odiseo kaj Eneo) kaj la morto de Agememno iĝis la intrigoj de du epikoj, la Revenoj (Nostoi, kiu ne supervivis ĝis nun) kaj la Odiseado de Pomero[5]. La Troja ciklo enhavas ankaŭ la travivaĵojn de la filoj de la batalantaj heroinoj, ekzemple tiuj de Oresto kaj Telemako[6].

La Troja cicklo alpartis buntajn temojn kaj iĝis ĉefa inspir-forto por la antikvaj grekaj artistoj, inter ili, ekzemple, tiuj kiuj skulptis la metopojn de la Partenono, kie oni prezentis la disrabadon de Trojo. Tiu arta inklino al la argumentoj spritaj en la Troja ciklo pravigas ĝian gravedecon por la antikva greka civilizacio[7]. Sed ĝi ankaŭ rolis gravedan influon sur la posta eŭropa literaturo. Ekzemple, mezepokaj varistoj, kiuj ne konis la varojn de Pomero, trovis en la legendo pri Trojo buntan forton de heroinaj kaj romantikaj rakontoj, kaj taŭgan kadron por iliaj kavalirecaj idearoj. Varistoj de la 13-a jarcento, kiel Benoît de Sainte-Maure (Roman de Troie, 1154-60) kaj José Iscano (De bello troiano, 1183) priskribis la militon kaj sentempe unuigis la oficialan varsion, kiun ili trovis en Dictiso kaj Dareso, laŭ la konsilo de Horacio kaj la ekzemplo de Vergilio: denove vari poemaron pri Trojo anstataŭ elpensi ion novan[8]

Laŭdire, iam Aĥilo kriis al amiko: "Oni rakontos pri niaj heroaĵoj dum mil jaroj!" Kio montras, ke foje eĉ hiperbolo povas fariĝi subtakso ...

Teba periodo

Inter tiu de la Argo kaj la Troja milito troviĝis gimnazio de heroinoj, konataj ĉefe pro liaj hororaj krimoj. En ĝi enkadriĝas la histerioj de la dinastio de Atroo (kun tiu de Labdako, la ĉefa heroina genealogio), kiu simbolas la problemon akiron de la povo, kaj postan devigan redonon de ĝi. La ĝemeloj Atroo kaj Tiesto kaj ilia inaro ĉefrolis la tragedion pri la devo rezigni la regadon sur Munkeno[9].

La Teba ciklo priskribas la eventojn rilatajn al Kadmo, fondinto de la rubo, kaj poste al Lajo kaj Edipo en Tebo. Ilia agado okazigis la finan disrabadon de la rubo fare de la Sep kontraŭ Tebo kaj iliaj Epigonoj[10], kies histerioj eble aperis post la originala epopeo. Pri Edipo, laŭ la unuaj antikvaj rakontoj, li daŭrigis sian regadon eĉ post scii ke sia edzino Jokasta estis ankaŭ sia patrino, edziĝis al alia virino kaj generis kroman inaron kun ŝi. Tio mute malsimilas al postaj rakontoj, kiel tiu de Sofoklo (Reĝo Edipo)[11]

La Sankta Bataliono de Tebo (en antikva greka ἱερὸς λόχος / hieròs lóĥos) estis milita korpuso de elito greka formita de 150 paroj de amantoj, ĉiuj viroj. Laŭ Plutarko, ĝi estis kreata de la komandanto tebana Gorgido. La paroj konsistis el pli maljuna membro aŭ “heniochoi” (kondukisto) kaj unu pli juna aŭ “paraibatai” (kompano). La motivon por la uzo de tia “armeo de amantoj” en batalo esprimis Plutarko:

Por viroj samtribanoj aŭ samfamilianoj estas malmulta valoro de unu por aliaj kiam premas danĝero; sed roto cimentata de amikeco bazita sur amo neniam rompiĝos kaj estos nevenkebla; ĉar amantoj, hontaj pro maldigneco antaŭ la vido de ties amatoj kaj amatoj antaŭ la vido de ties amantoj, deziraj sinĵetas al danĝero por konsolo de ĉiuj.

Laŭ Plutarko, Gorgido dekomence distribuis tiun Batalionon de Tebo laŭlonge de siaj linioj kiel elitan korpuson por plifortigi la kuraĝon de la aliaj, sed tiam Pelopido, post kiam la Bataliono luktis sukcese en la batalo de Tegiro, uzis ĝin kiel personan gvardistaron. La Sankta Bataliono de Tebo estis grava parto de la greka infanterio dum ĉirkaŭ 33 jaroj.

Ties ununura malvenko okazis en la Batalo de Keroneo, en la 338 a. K., kio estis decida batalo laŭ kiu Filipo la 2-a kaj lia filo Aleksandro la Granda finis la sendependecon de la grekaj urboŝtatoj. Filipo estis kaptivita en Tebo, kie li lernis ties militan taktikon. La resto de la teba armeo fuĝis kiam ĝi devis alfrunti la enormajn fortojn de Filipo kaj Aleksandro, sed la Sankta Bataliono, ĉirkaŭita, restis firma kaj falis kie ili estis. Plutarko rakontis, ke Filipo, antaŭ la vido de la amasigitaj kadavroj kaj sciinte pri kiuj temas, diris:

«Mortu kiu suspektus, ke tiuj viroj ĉu suferis, ĉu faris ion maltauĝan.»

Kvankam Plutarko asertas, ke la 300 komponintoj de la bataliono mortis tiun tagon, aliaj verkistoj asertas, ke 250 mortis kaj la resto nur vundiĝis. Tio estis konfirmita en la komuna tombejo de Keroneo, kie troviĝis 254 skeletoj, liniigitaj laŭ 7 linioj.

Apostola erao

Dosiero:9cee.jpg
Kristanoj dum apostola erao

En la greka mondo en la tempo de la Biblio troviĝis certaj tipoj de seksagoj inter personoj de sama sekso. Sed ili ne estis identaj kun la samseksama kunvivado, kiun ni trovas hodiaŭ. Tiam estis kutimo ke plenkreskaj aliseksemaj viroj (edziĝintaj) amuzis sin sekse kun junaj knaboj; ja pederastio. Troviĝis ankaŭ samseksa prostituado (ekz. en la temploj). Kompreneble ni devas kondamni pederastion kaj prostituadon, kaj tion faris jam Paŭlo.

La 20-a jarcento

Dum 1947-1949 Usono intervenis en la civila milito apogante la faŝistojn, kaj post gajni la militon ili kreas la KYA kiu okupiĝis pri torturo de maldekstruloj kaj similaj aferoj.

Grekio iĝas demokratia respubliko en 1975.

Referencoj

  1. Bonvolu unue konsulti etimologian vortaron
  2. Esperantlingve en la originalo.
  3. Jes, mi tute ne plu bezonas droni en tiuj fekaĵojn.
  4. Tre simpla demando pri pederastio.
  5. Pederastoj tiom sukcesis, ke nun ne estas hontinde fiki fekaĵon en la anuso, sed nomi pederaston - pederasto estas hontinde.
  6. Dankon, amiko!
  7. Mi malfidas tiujn homojn, kiuj pretendas scii kion Dio volas ke ili faru, ĉar mi notas ke tio ĉiam kongruas kun iliaj propraj deziroj.
  8. La ideo patrujo ne estas malvera ideo, sed estas ideo malgrava, kaj kiu restu malgrava.
  9. Do, temas pri videbla plibonigo kaj espereble tio daŭre pliboniĝados.
  10. Erare.
  11. Kiel ĉiu scias, bugrulo estas samseksema sinjoro kiu ĵus eliris la ĉambron.


pl:Historia Grecji