Iksismo

El Neciklopedio
Jump to navigation Jump to search

"Kiu multe profitas, ankaŭ perdon ne evitas"

~ Zamenhof pri reformemuloj

"Mi rimarkis ke nun esperantaj literoj aperas korekte kiam mi tajpas per x-sistemo"

~ iu ajn pri xx-sistemo en Neciklopedio

"Jes, ili aldonis skripton kiu konvertas la x-sistemon"

~ Cindy McKee

"Mi ĉiam tajpis rekte kun la ĉapelitaj literoj. Nuntempe, mi devas atenti pri la URL kiuj enhavas u + x en la adreso. Tio estas problemo"

~ konservativulo pri xx-sistemo

"En la komenco mi ankau uzis x por supersigno, sed tralegante la Fundamenton, mi ekpensis: "Per tiu x, mi kontrau-Fundamentas!" Do, ekde nun mi uzas h por supersigno, ghis HTML estas ghenerale akceptata."

~ Hans-Georg Kaiser

"Nia linguo es la maxim bona moderna instrumento por internaciona komunikado en la tota mondo"

~ idisto

Iksismo estas arda defendo de x-sistemo, farita de herezemuloj kaj forte kontraŭbatalata de bonalingvistoj.


Solena deklaro de la Iksisma Manifesto

Dosiero:Bb20f26cf o.jpg
Iksista mararmeo atakas ho-sistemisman ŝipon

En la tagoj de Zamenhof, la praepoko de Nia Kara Lingvo, regis la ideo ke Esperanto estu la dua lingvo por ĉiu homo. Por ke ĝi estu akceptebla al la plejmulto de la homoj, Zamenhof devis konservi ortografian neambiguecon sen sakrifi la internacian vortbildon. Pro tio li inventis la ses literojn kun supersignoj.

Siatempe, Zamenhof kredis ke, kiam Esperanto estos ĝenerale enkondukita, cxie disponeblas senprobleme ankaux la ses nur-esperantaj literoj. Sed ne okazis tiel, kaj hodiaux -dank' al la invento de la komputilo kaj de la Interreto- la komunikado pli kaj pli okazas per diversa aro de modernaj teknikajxoj. Kaj ekzistas solvoj por la teknikaj problemoj rilate al la uzado de Esperantaj supersignoj per tiuj komunikiloj.

Ĉu tiuj solvoj estas kontentigaj? Ne, ĉar oni bezonas specialajn helpilojn kiel specialajn litertiparojn, tajphelpilojn, aŭ eĉ specialajn programojn. Bedauxrinde multaj inventis sian propran sistemon, unu ne kongruan al la aliaj. Per tiu Babela konfuzo oni ĝuste kontraŭas la Internan Ideon de Esperanto - unu lingvo por cxiuj, kiu celas kunigi la homojn per facila interkomunikado.

Por libere intersxangxi Esperantajn skribojn per cxiuspecaj masxinoj, oni bezonas transskribon. La plej ofta interskribo estas la Iks-koda sistemo. Pro ĝia neambigueco, gxi estas ponto inter multaj diversaj masxinajxoj, superigante cxiujn sistemojn . Kaj pri gxia simpleco, gxi estas ponto ankaux inter masxinoj kaj... homoj - ĉar ĉiuj Esperantistoj povas facile lerni gxin.

Jes, ni konscias, ke la aspekto de la iksa skribo ne plaĉos al cxiuj. Sed hodiaux, Esperanto ne estas propagandajxo pusxenda tra cxies gorgoj, sed arto, praktikata de tiuj, kiuj libervole elektas aparteni al al Esperanta mondo. Ni Esperantistoj ne plu bezonas placxi al cxies gusto por pruvi nin al la mondo.

Ankaux hodiaux la Interna Ideo havas validon. Ni Esperantistoj dauxre kredas pri pli bona mondo, en kiu ĉiuj ne nur respektas unu la alian malgraux sia alieco, sed ankaux sercxas kontakton unu kun la alia. Ni malfermu nin al la mondo - ni bonvenigu cxiujn, kiuj volas partopreni kun ni. Nia idealo ne kongruas kun literaro kiu diskriminas kontraux tiuj, kiuj pro malriĉo, pro malklero pri tehxniko, aux pro la simpla fakto ke ili disponas nur je minoritata sistemo, ne povas facile komuniki per la cxapelitaj literoj.

Hodiaux estas nenia kialo por honti pri nia Esperantisteco. Ni ne plu koncesiu al niaj ideoj nur por placxi al la tuta mondo. Ni ja distingu nin al la mondo kun fiero, per nia unika skribo kun iksoj. Gxi donas specialan magion al nia kara lingvo, sed estas magio ja malfermata al cxiu, kiu malfermas sin al gxi. Gxi ne diskriminas kontraux tiuj, kiuj ne posedas la ilojn por skibi per pli ol la latina alfabeto.

Esperanto estu idealo, atingebla al cxiuj, kiuj volas. Tial ni skribu ikse.


Tiel deklaras la Iksisma Movado Internacia.

Ĉu Iksismo estas pornografio?

En la retsocieto, oni ofte uzas la kodon "xxx" kiel "mallongigo" por pornografio. Vi nepre tenu vin for de tiaj fiaĵoj!

Vikipedia aŭtoritato

Pri la temo, estas emfazinde ke Wikipedia jam senprobleme uzas la x-sistemon.

Fundamento

La plej grava miso de Zamenhof estas la supersignoj. Tamen, multe pli grava miso estas la disvasta apero de la "x"-anstatauo por la supersignoj en komputilaj uzoj. La "x" estas grandega "tusho", ech atento, al la Fundamento. La "h" estas la ghusta, Zamenhofa, kaj Fundamenta, solvo por komputoraj tekstoj.

La uzo de "x-konvencio" nepre ne estas Fundamenta. Kiel supozita oportunajho provizora, tiu "konvencio" estas diskutebla. La pretendo trudi ghin anstatau la ekzistanta alfabeto estas provo de mortnaskita reformo inter aliaj, kaj tio ne faras dialekton.

En la naua eldono (1905), la regulo pri "h" anstatau de supersignoj estas starigita tuj che la komenco de la "FUNDAMENTA GRAMATIKO" mem, je paghoj 51 (franca), 57 (angla), 63 (germana), 69 (rusa), 75 (pola), kaj 295 (Esperanto, kompare al la alia kvin; jen:)

"Rimarko.-Presejoj, kiuj ne posedas la literojn [kun supersignoj], povas anstatau ili uzi ch, gh, hh, jh, sh, u."

Kaj kiom Fundamenta? Chi tiom Fundamenta: La "Partoj de Parolimpikoj"--la dek ses reguloj mem--estas aro "B" de la "Gramatiko" de la Fundamento, kaj la "Alfabeto", kun la "h" provizo, estas aro "A".

En la vortoj de Zamenhof, 1908: "La *fundamentaj reguloj* de nia lingvo permesas presi 'h' anstatau supersigno;..." Kaj sekve li avertis jen: "Se vi volas skribi per 'h' anstatau supersignoj, vi povas tion fari, ne bezonante demandi ies permeson; sed se vi volas...uzi sisteme la tute novajn literojn 'y' kaj 'w' anstatau 'j' kaj 'u'...vi devas--se vi deziras esti lojala esperantisto kaj ne enkonduki anarhhion en nian aferon- akiri por tio la permeson de la 'Lingva Komitato'...." (Respondo 45, La Revuo, 1908 Augusto, en L.L. Zamenhof, LINGVAJ RESPONDOJ, 6-a eld., G. Warhingien, red.; Esperantaj Francaj Eldonoj, 1962) p. 48.

Simile, do, la uzado de "x" estas kontrau-Fundamenta kaj kontrau-Zamenhofa: krom ege malbela.

Klarigo

Ĉar estas iuj kiuj predikas la superecon de la h-skribo pro ĝia mencio en la Fundamento de Esperanto kaj tiel volas relativigi la valoron de la vera fundamenta skribo (la supersigna), jen oni vidas neceson pri klarigo:

Kategorioj de surogataj skriboj:


1) literkombinoj kun litero havanta fonetikan valoron en Esperanto: ch, gh, sh ...

2) literkombinoj kun litero ne havanta fonetikan valoron en Esperanto: cx, gx, ux ...

3) kromsignetoj apud la koncerna litero: ^c, g'

El la vidpunkto de la principo unu litero = unu fonemo la kategorio 1) estas la plej ĝena, ĉar ĝi atribuas al unu litero du signifojn: "h" povas esti normala konsonanto kaj kromsigno por indiki signifoŝanĝon de alia litero. Krome povas esti konfliktoj kun aliaj lingvoj (precipe kun la itala).

La kategorio 2) estas malpli ĝena ĉar "x" ne havas fonetikan valoron en Esperanto. La kategorio 3) estas la plej sistemkonforma, ĉar ne eblas konfuzi Kromacion kun alia litero. La plej eleganta kromsigneto certe estas la Apostoloj de Zamenhof post la koncerna litero.

Tamen rilate al facila tajpado la x-skribo estas la plej internacia ĉar ĝi nek postulas premi la majuskligan klavon nek estas foje senpaŝa.


Kiel oni vidas el la supra komparo la h-skribo estas la plej maltaŭga ĉar plej ĝena inter ĉiuj menciitaj metodoj surogate skribi la supersignajn literojn. Ĝi estas pro tio la plej evitinda inter ĉiuj surogataj skriboj. Ĝia mencio en piednoto de la Fundamento neniel pravigas prezenti tiun skribmetodon kiel preferindan. La Akademio de Esperanto pro tio ankaŭ ne favoras tiun skribmetodon. La Akademio estas la aŭtoritato kiu interpretas la Fundamenton. Se simpla esperantisto arogas al si aŭtoritaton super la Akademio, tiam li metas sin ekster ĉiu komuna konsento pri la funkciado de nia lingvo.

Kritikoj de bonalingvanoj

Diris Zamenhof en la sanktega Fundamento:

"Presejoj, kiuj ne posedas la literojn ĉ,ĝ,ĥ,ĵ,ŝ,ŭ, povas anstataŭ ili uzi ch, gh, hh, jh, sh, u" L. L. Zamenhof, Unua libro.

Sekve uzado de x-sistemo estas mortmerita peko!

La h-metodo aspektas pli natura, ĉar "h" estas uzata en multaj lingvoj por ŝanĝi la valoron de la litero, kiu estas antaŭ ĝi. Ekzemple: itale: "chiave", "chiamare", "orecchio", "ghepardo", "preghiera", lunghezza" ktp... angle: "choose", "which", "fish", "ship" ktp... france: "chez", "acheter" ktp...

Por la ekstera publiko Esperanto kun iksoj riskas aspekti Klingone! Escepto povas esti por parolantoj de la eŭska aŭ portugallingvanoj, kiuj kutimas vidi multajn iksojn meze de vortoj. Sed kompreneble, tiuj homaĉoj ne samevaloras al francoj, italoj kaj angloj, kiu estas la vera kerno de la homaro. Alie estas tiuj parolantaj bestoj, kiel grekoj, ĉinoj, araboj kaj rusoj, kiu eĉ ne uzas latinan alfabeton! Vere, al ili, X nenion diras, sed, ili eĉ ne estas homoj!

Alie

Antau kelkaj jaroj au jardekoj esperantistoj-programistoj faris grandan eraron, proponinte uzi "x" anstatau la supersigno. Ili senpripense semis la skismon. Novaj esperantistoj preferas h-sistemon kiel pli kutiman kaj naturan. Skribi "Riĉard, Ŝell, Aŭdi" shajnas por ili malbele. Ech se ni interkonsentus uzi iksojn, poste alvenos nova generacio de e-istoj, kiuj uzos literon "h". Do, la problemo ne estas solvebla per iksoj.

Iksoj kontrauas al Fundamento. Se ni permesas "eĥoŝanĝo", tiam ni devas permesi ankau "e^ho^san^go", "eh^os^ang^o", "eh>os>ang>o", "eh'os'ang'o", "eh*os*ang*o", ktp. Unuvorte, ni devas senhelpe ekkrii: "ni ne kapablas solvi tiun problemon! agu lauplache! anstatauigu la supersignojn per kio vi volas!"

Finfine

Ni esperantistoj finfine uzas ĉiuj la saman Esperanto-ortografion, sed la supersignistoj ne sukcesas igi ĝin sin montri sen tordoj en tekstoj retsenditaj, kaj la ikskodistoj ne efektivigas ĝin per oficiala skribsistemo.

Esperanto estas la internacia lingvo, kaj la universala sistemo estas la ĉapela sistemo. Se frenezuloj kiel vi mem ŝanĝus la lingvon, kiu ne eblas, la lingvo estus malbela kaj senvaloro. Vi ne povas ŝanĝi la revon de Zamenhof, kiu volas esperantistoj uzi la ĉapelojn. Fikiĝu, iru inferen!

Fine finfine!!!

Aŭtomata konvertado al kaj el la X-sistemo estis malŝaltita en ĉiuj Esperantaj projektoj la 21-an de julio 2016. Uzantoj, kiuj ne povas rekte tajpi la Esperantajn supersignojn, povas agordi la Universalan Lingvo-Elektilon (en la menuo dekstre de la vortoj "En aliaj lingvoj" klaku la bildeton Lingvaj agordoj, elektu "Enigo" kaj agordu). Pliaj detaloj troveblas en aparta paĝo.

Vidu ankaŭ

it:Icsilon