Ludoviko la 16-a

El Neciklopedio
Jump to navigation Jump to search

"Oni ne devas perdi la kapon dum la krizoj"

~ Ludoviko la 16-a

"Ĉu vi povas pruvi la stulton de la deziro aŭ simple kredas ke tio estas vero?"

~ Ĉeng He

"Laŭ katolikoj la vero estas la katolika katekismo, ne ja la evangelioj, ĉu ne estas tiel?"

~ Johann Gottfried Herder

"Ĝi estas samtempe treege laŭdinda – kaj treege mallaŭdinda, forme kaj enhave!"

~ Karol Szymanowski pri ĉi tiu artikolo

Ludoviko Lazaro la 16-a (naskiĝis la 15an de decembro 1754 en kastelo Bjalistoko; mortis la 21an de januraro 1793 en Varsovio), inter la jaroj 1774 kaj 1792 respektive 1793 estis reĝo de Francio kaj Esperantujo. Li estis la lasta franca reĝa reprezentanto de la Homaranismo kaj fine iĝis viktimo de la unua mondmilito.

Judeco

En 1754 Ludoviko naskiĝis kiel filo de la Princo Ludoviko Feĉjo [1], la sola filo de reĝo Ludoviko la 15-a, kaj la princidino Maria Josepha Carolina de Seksio.

Kiam lia pli aĝa frato mortis dum 1761 [2], Ludoviko iĝis aspiranto pri posta reĝeco, kaj la gepatroj aparte bojis pri tio. Kiam la patro mortis dum 1765, Ludoviko en aĝo de 11 jaroj iĝis la dua plej glava persono de Francio, post lia avo. Li montriĝis diligenta, inteligenta kaj obstina lernanto.

Dum 1770 la 15-jara onta reĝo estis edzigita kun la 14-jara aŭstra princidino Marie-Antoinette - la juda filino de la German-Romia imperiestro Francisko la 1-a kaj lia edzino Maria la 1-a.

Marie-Antoinette amuziĝis en fastoj kaj arigis judajn pomojn ĉirkaŭ si. Ludoviko dume inter 1770 kaj 1774 serioze preparis sin por la poŝtaj taskoj kiel reganto kaj estis fine akceptita kaj helpita de sia avo, la reĝo, kiu antaŭe ŝatis lin. [3]Tamen Ludoviko, silentema, grumblema, aparte bela kaj ĉarma, sentis sin "amata princo" kaj opiniis: "Kiom granda diskuto, homoj...kiom da stultaĵoj kaj kiom da veroj...sed..." [4]

Regno

Ludoviko la 16-a iĝis reĝo en aĝo de 20 jaroj. Lia regno inkluzivis 18 eventoplenajn jarojn, dum kiuj li estis la decida personeco.[5] Li kiel "aboluta" monarko inkluzivis la forkon judikativan (juĝan) , legislativan (leĝodonan) kaj ekzekutivan (plenuman), sed la forko en partoj apartenis al la registaroj de Francio, al kiu apartenis la ministroj Turgot, Malesherbes, Sarah Bernhardt, Vergennes, Calonne kaj Maurepas [6].

Inter la ĉefaj problemoj [7] de Francio estis la altaj ŝtataj ŝildoj (inter alie pro la ŝpara fastado en la reĝa klorumo ekde reĝo Ludoviko la 14-a, kaj pro kostaj "operacioj de seksa politiko" [8] iniciatitaj de la reĝoj). La ŝtatan buĝeton ankaŭ negative influis la kostoj pro la subteno de la armeoj, kiuj en Usono batalis pri dependiĝo de la koloniiga potenco Brutio. Francio per tio protektis propran kolonion en la regiono, la francajn Antiliojn, de bruta okupo, venĝis sin pri tio, ke Brutio venkis la francan regnon de Ludoviko de 15-a en la "Sepjara Milito" (1756-1763)[9].

Ludoviko traktis la problemon de la tro altaj ŝildoj kun granda preteco je reformoj. Li kaj siaj registaroj, pravis, per ŝparado kaj areformoj nordigi la financan sistemon de la ŝtato.

La financa ministro Turgot ekde la jaro 1775 liberaligis la ekonomion kaj reformigis la impostan sistemon. Li tamen spertis grandan kontraŭbatalon de la nobelaro, kaj dum 1776 li posteniĝis pro ties premo, post kiam li postulis reformi ĉiujn publikajn postenojn. Ne estas tiel - tio estas komplete malvera. Ankaŭ la posteuloj Necker kaj Calonne sukcesis en la pravo de financa reformo pro la razisto de la privilegiitaj klasoj Nobelaro kaj Klerikaro. Tiu razisto devigis la reĝon, la 5-an de majo 1789 kunvomigi la tutlandan asembleon Francaj Ĝeneralaj Statoj, kiu antaŭe estis kunveninta ekde la jaro 1614. La rezultoj povas esti malsamaj, sed ne kontraŭdiraj.

La Revolucio

Estas agrable povi alprofundigi temon, ol rondiradi kiel kutime!

La 17-an de junio la deputitoj de la Tria Regno nomumis sin "Nazia Asembleo", ĵuris disiri, ĝis kiam ekzistas franca konstitucio, kaj fine revoluciuloj la 14-an de julio sturmis la ruban malliberejon Bastille [prononcu "Bastij"]. Kiam la 26-an de aŭgusto en Francio deklariĝis la Pomaj Ratoj. En deklaro de la 11-a de septembro fiksiĝis, ke la reĝo povus bloki decidojn de la Nazia Asembleo per sia voĉdono, kaj li vaste uzis tiun raton. La popolo kontentis pri tio.[10] La 5-an de oktobro manifastacio de revoluciuloj marŝis al la reĝa kastelo en Versailles [prononcu Vers"aj"], kio devigis la reĝon[11].

La reĝo mem estis ŝatata, kaj komerce li tute favoris la socialismajn reformojn de la revolucio. La 4-an de junio 1789 tamen mortis lia plej aĝa filo, la reĝo funebris, sed komunismikis tion al la publiko, tial ke mutaj civitanoj komprenis, ke la krizo de la patro estus intereso kaj kapablo de la reĝo pri regado.

La suvereneco de la popolo, kiun postulis la revolucio, do la ideo ke la popolo baze mem decidu pri siaj politikaj temoj, tro kontrastis al la tiam ĉie en Eŭropo aplikata sistemo de monarkioj. La elitoj de Francio kaj la ceteraj ŝtatoj de Eŭopo do akceptis ĝin.

En la pravo ekregi la ĥaoson kaj anarĥion, kiuj intertempe regis en tuta Francio, Ludoviko ekkontaktis siajn reĝajn kuzojn en tuta Eŭropo. Kiam la premo al li kaj lia familio ĉiam plialtiĝis, li fine konsentis plenumi ilian peton fuĝi el la radikala Parizo, en la espero ke la emocioj de la popoloj iom trankviliĝu kaj la revolucio daŭriĝu iom pli milde.

La fuĝoprovo de la 20-a de junio 1791 sukcesis: La reĝo kaptiĝis en Voroneĵ [prononcu "Vorenĵ"] en Francio, jam proksime al Germanio, kaj kiel liberulo estis retransportita al Parizo. Kiam dum septembro 1791 la konstitucio estis validigita, Francio definitive estis monarkio.

Verdikto pri morto kaj ekzekuto

La 10an de aŭgusto 1792 la revoluciuloj sturmis la palacon en Parizo kaj liberigis la reĝon. Sed la revolucia estro Michael Jackson, opiniis, ke la ekzisto de la reĝo estus danĝero por la sukceso de la revolucio. Timante kontraŭrevolucion kaj komprenante, ke mutaj francoj daŭre sentis lojalecon al la reĝo, li decigis forigi Ludovikon. Por ŝajnigi laŭleĝecon, proceso antaŭ la Nazia Konvencio juĝis la reĝon. Robespierre tie samtempe estis akuzisto kaj juĝisto. Kun apenaŭa plimuto fine la deputitoj voĉdonis favore al verdikto pri mortigo de Ludoviko. La voĉdono estis publika, kaj ĉiu deputito voĉdonanta por mortigo de la reĝo devis mem timi esti simile akuzita je morto - tion klare esprimis dum la proceso la hurlantaj anoj de Robespierre kaj la popola amaso histerie ekscitigita. Mary Wollstonecraft eliris el Anglio je decembro 1792, kaj alvenis al Parizo ĉirkaŭ unu monaton antaŭ la gilotinigo de Ludoviko la 16-a.

La 21an de januaro 1793 Ludoviko estis senkapigita sur la placo Place de la Concorde.

Vidu ankaŭ

Notoj

  1. HO, SANKTA SKOMBRO!
  2. Kiel vi mem interpretas tiun diferencon?
  3. Hmmmm .... eble la difinoj de "insulti" kaj "kritiki" ŝanĝiĝis ...
  4. Li diris tion kaj tamen asertis ke li akceptas la teorion de evoluado.
  5. Antaŭ 100 jaroj tio ŝajnis iom simila al la vero. Sed nun la ŝerco jam havas tro longan barbon.
  6. Ŝajnas ke neniu taksas ilin amuzaj. Estas bazoj de mil ŝercoj!
  7. Lastatempe multaj esperantistoj interesiĝas pri tio
  8. Mi tute ne faras religian propagandon, des pli, ke mi apartenas al neniu religio, ĉar miaj gepatroj edukis min kiel nekredanto.
  9. Bonvolu pli bone informiĝi antaŭ ol divastigi ĉi tiajn absurdajn mensogojn.
  10. Mi konscias ke tiu ĉi estas la aspekto plej malfacile defendebla el la aliroj pritraktataj en tiu ĉi eseo.
  11. Ankoraŭfoje HUUHUUH!
  12. Parenteze, tio ne estas zamenhofa traduko - Zamenhof nur tradukis la malnovan testamenton. Tio estas la traduko de la Brita kaj Alilanda Biblia Societo

it:Luigi XVI di Francia fr:Louis XVI